Letni płyn z kożuchem, wlewany dwadzieścia lat temu w szkołach do odrapanych kubków nie smakował dzieciom. Mleko serwowane wówczas na długich przerwach, było raczej przymusem niż przyjemnością. W dobie apeli lekarzy, dotyczących zdrowego żywienia mleko przeżywa swój wielki powrót, chociaż w środkach masowego przekazu co jakiś czas pojawiają się informacje negujące właściwości tego napoju.

W naszym kraju alarmująco spada spożycie mleka i jego przetworów, w wyniku czego jak dowodzą badania, zarówno u dzieci jak i u dorosłych dochodzi do poważnych niedoborów wapnia, co może w konsekwencji prowadzić do zaburzeń zdrowotnych. Okazuje się, że w Polsce w dalszym ciągu bardzo mało spożywa się mleka i jego przetworów. W tym zakresie plasujemy się w Europie na niskim miejscu. Pomimo licznych kampanii reklamowych, nie udało się przekonać Polaków do większego spożycia mleka. 

W zeszłym roku rozpoczął się wielki powrót mleka do szkół.  Za ponownym wprowadzeniem zwyczaju picia mleka w szkołach przemawia przede wszystkim aspekt zdrowotny. Z najnowszych badań prowadzonych przez lekarzy z San Francisco wynika, że dzieci, które regularnie piją mleko, jedzą jogurt lub inne produkty nabiałowe, są mniej narażone na nadwagę w wieku późniejszym i ogólnie są znacznie zdrowsze.

Powrót mleka do szkolnych stołówek jest możliwy obecnie dzięki dotacjom z Unii Europejskiej. Bruksela jest bowiem w stanie pokryć 75 procent kosztów produktów mlecznych dla polskich dzieci. Reszta środków natomiast pochodzi z funduszy publicznych.

Dlaczego mleko?

Warto zadać zatem pytanie, dlaczego właśnie mleko przeżywa obecnie swój renesans. Poszukując odpowiedzi należy przede wszystkim odnieść się do właściwości tego ważnego dla człowieka napoju.

Mleko od wieków jest podstawą diety każdego człowieka. Począwszy od przyjścia na świat towarzyszy jego egzystencji, bywa też utożsamiane z pełnią macierzyństwa. Specjaliści na całym świecie uznają je za niezbędny i wartościowy składnik pożywienia, który jest niezbędny do utrzymania pełnego zdrowia, urody oraz dobrej kondycji.

Sięgając po szklankę mleka często nie mamy jednak świadomości jego dobroczynnych właściwości oraz składu. Napój ów jest przede wszystkim, jak dowodzą badania, głównym źródłem wapnia o najwyższym stopniu biodostępności. Ten fachowy termin odnosi się głównie do wchłaniania, trawienia produktu przez organizm. Owa właściwość mleka ma szczególne znaczenie w przypadku dzieci i młodzieży, a więc na tym etapie życia, gdy organizm nie jest jeszcze w pełni ukształtowany.

Ten pożywny napój jest też źródłem potasu, magnezu, fosforu, cynku, kobaltu, fluoru i wielu innych pierwiastków. Mleko zawiera także białko zwierzęce o wysokiej wartości biologicznej, obfituje w witaminę B2. Jej stężenie jest tak duże, że powoduje ona zielonkawe zabarwienie serwatki. Co ważne, mleko nie dostarcza tzw. pustych kalorii odkładanych w formie tkanki tłuszczowej.

Spożywając tak pełnowartościowy produkt zapewniamy organizmowi wiele niezbędnych składników. Wbrew utrwalanym ostatnio w mediach osądom na temat szkodliwych pierwiastków zawartych w mleku, należy zwrócić uwagę, że zaopatrywanie organizmu w białko jest jednym z podstawowych zadań tego napoju. Opinie lekarzy na temat mleka dalekie są bowiem od negacji jego spożywania. Wręcz przeciwnie – napój ten zalecany jest również w celach terapeutycznych, zapobiega osteoporozie, poleca się go w profilaktyce oraz leczeniu wielu chorób metabolicznych.

Mleko wzmocni kości?

Istotnym również wydaje się fakt, że mleko stoi w „Piramidzie zdrowego żywienia” na bardzo wysokim miejscu. Polecane jest co prawda zwłaszcza dzieciom, ale jak wynika z ostatnich badań dietetyków, nie powinny zapominać o jego spożywaniu również osoby dorosłe. Żywieniowcy polecają zatem wypijanie dwóch szklanek tego pożywanego napoju dziennie. Mleko w postaci płynu można również zastąpić jogurtem, kefirem, koktajlem mlecznym lub też serem żółtym czy twarogiem.

Specjaliści ds. zdrowego żywienia koncentrują się głównie na zaletach mleka krowiego, polecając je do spożycia dla dzieci. W okresie wzrostu bowiem niezbędne jest przyswajanie wapnia oraz białka. Pierwszy z pierwiastków buduje kości oraz pozwala na utrzymanie zębów w dobrej kondycji. Nie jest to jednak jedyna korzyść. Zawarty bowiem w mleku wapń odpowiada za skurcze włókien mięśniowych, pracę serca, komórek nerwowych.

Zalecanie mleka do spożycia dzieciom nie jest zatem bezpodstawne. Co istotne, dowiedziono również, że napój ten wpływa znacznie na sprawność umysłową. Dzięki zawartym w mleku witaminom z grupy B usprawnia się praca mózgu, co pozwala najmłodszym na efektywną naukę i rozwój.

Uniknę osteoporozy?

Badania prowadzone nad mlekiem udowodniły, że picie jego odpowiedniej ilości może ochronić kości przez odwapnieniem w okresie przekwitania czyli przed osteoporozą. Wbrew obiegowym opiniom problem ten nie dotyczy jednak samych pań. Obecnie w naszym kraju schorzeniem tym zagrożonych się około 4 milionów Polaków i 5 milionów Polek.

Osteoporoza pojawia się najczęściej w przypadku, kiedy w organizmie brakuje wapnia, w wyniku czego kości stają się kruche, łamliwe, podatne na urazy, które bardzo trudno się goją i często wymagają długiej oraz męczącej rehabilitacji. Pożywienie obfite w produkty mleczne może zaradzić tym przykrym dolegliwościom. Nie należy jednak wymagać poprawy stanu zdrowia z dnia na dzień, ponieważ na stan kości wypływa dieta z wcześniejszych lat życia, kiedy to szkielet dopiero się formuje.

Na problem odwapnienia kości mleko nie jest co prawda cudownym antidotum, ale jego spożywanie jest jednym z elementów zapobiegania tej groźnej chorobie. Jak pokazują badania, tam gdzie notuje się wysokie spożycie mleka osteoporoza nie jest aż tak poważnym problemem.

Spożywanie mleka ma również inne bardzo ważne korzyści. Dieta bogata w jego produkty sprzyja znacznie w zachowaniu zgrabnej figury. Dzieje się za przyczyną zawartego w nim wapnia, który zwiększa wydzielanie enzymu odpowiadającego za spalanie tłuszczu, dzięki czemu nie notuje się przyrostu wagi. Warto jednak rozpoczynając dietę odchudzającą wybierać produkty mleczne o obniżonej zawartości tłuszczu.

Mleko ma jeszcze jedną bardzo ważną właściwość – sprzyja obniżaniu poziomu złego cholesterolu we krwi. W tym napoju znajduje się również magnez, który w zestawieniu z wapniem pozwala regulować ciśnienie krwi. Dlatego właśnie picie mleka zapobiega nadciśnieniu tętniczemu oraz chroni przed takimi chorobami układu krążenia jak: miażdżyca, udar czy też zawał.

A może mleko roślinne?

Ostatnio popularne stało się również spożywanie mleka roślinnego np. sojowego, ryżowego, kokosowego. Okazuje się jednak, że napoje te nie mają takich wartości odżywczych jak mleko zwierzęce. Są one mlekiem jedynie z nazwy i nie mogą zastąpić produktów z mleka krowiego. Jedynym, które może konkurować z tradycyjnym jest mleko sojowe, wytwarzane z namoczonych i rozdrobnionych ziaren soi. Zawiera ono bowiem porównywalną ilość białka i witaminy z grupy B, jednak praktycznie nie ma wapnia. Dlatego właśnie nie jest w stanie zastąpić mleka krowiego, co potwierdza również stopień jego przyswajalności dla organizmu, która jest bardzo niska.

A jednak szkodzi?

Pytanie to ostatnio pojawia się coraz częściej i rzeczywiście można na nie udzielić twierdzącej odpowiedzi. Okazuje się bowiem, że nadmierne spożycie mleka prowadzi do upośledzenia czynności przewodu pokarmowego w stosunku do magnezu. Co prawda, nie jest to duże zagrożenie dla ludzkiego zdrowia, jednak jak wszystkie pokarmy, także i mleko należy pić z umiarem.

Istnieje również odsetek osób, które nie mogą spożywać mleka, ze względu na alergię na białko zawarte w tym napoju. Jest to tzw. skaza białkowa, objawiająca się zwykle zmianami skórnymi lub dolegliwościami trawiennymi. Pocieszające jest jednak to, że alergia na białko mleka krowiego najczęściej pojawia się w dzieciństwie, ale z czasem mija i w dorosłym życiu można już spożywać mleko bez przeszkód ze strony organizmu.

Nieco inaczej jest w wypadku nietolerancji laktozy, czyli zawartego w mleku cukru. Jeżeli ktoś cierpi na tę dolegliwość może mieć problemy w żołądkiem, objawiające się biegunką, mdłościami, bólami. Zazwyczaj jednak nietolerancja laktozy dotyczy osób dorosłych. Jednak zarówno na alergię na białko, jak i na to drugie schorzenie można znaleźć pomoc, którą oferują lekarze. Oczywiście istnieje również grupa osób, które nigdy nie powinny pić mleka, ze względu na zażywanie pewnych leków, które zawierają żelazo. Okazuje się bowiem, że zawarty w mleku wapń może zmniejszać wchłanianie niektórych leków lub też zaburzyć ich działanie.